“Chiếu Nga Sơn, gạch Bát Tràng
Vải tơ Nam Định, lụa hàng Hà Đông.”
Nga Sơn xưa nổi tiếng vì làm chiếu tiến vua. Chiếu dày dặn, tươi màu, hè mát, đông ấm.
Đất mặn nắng cháy, khó trồng lúa nhưng lại nuôi cây cói xanh tốt. Nhờ chịu thương chịu khó, người dân phát hiện cây cói mọc hoang có thể dệt thành chiếu, thảm, thậm chí còn cho chất lượng vượt trội. Nghề dệt chiếu cói gắn liền với đời sống của người dân Nga Sơn. Ngày nắng thì tranh thủ cắt, phơi cói, đêm về thì chẻ sợi, xe lõi, dệt chiếu... Vất vả vì “bám nắng mưu sinh”, nhưng ai cũng vui, vì từ cói mà có tiền đong gạo, mua xe, làm nhà.
Tấm chiếu đi cùng với đời sống lao động và đời sống sinh hoạt. Chiếu nằm trong những câu ca dao, vè, tục ngữ, và nuôi dưỡng những giấc ngủ trưa hay bữa cơm chiều của gia đình Việt Nam.
“Giúp em đôi chiếu em nằm
Đôi chăn em đắp, đôi trầm em đeo”
hay
“Mấy khi bạn đến chơi nhà
Võng điều ra rước chiếu hoa trải ngồi”
Với người con Nga Sơn, chiếc chiếu mà bà và mẹ dệt đã nuôi họ trưởng thành. Chứng kiến sự vất vả của phơi cói mùa nắng cháy, cắt cói giữa ruộng sâu hay những ngày ăn ngủ trên đồng ruộng đã tôi rèn sức chịu đựng, sự nhẫn nại và tình yêu với lao động. Sau những bó cói thơm mùi nắng, là gương mặt chai sạn, dãi dầu nắng mưa của người làm nghề. Để càng trân trọng vẻ đẹp của một chiếc chiếu hoa.
Khi cói vào mùa thu hoạch, tranh thủ ngày nắng phải ra đồng từ 3, 4 giờ sáng để cắt cói. Đặc tính của cói là cao, ruộng lại sâu, không có máy móc nên buộc phải cắt tay thủ công. Để khi nắng lên mới ra đồng, bị “lút” người trong cánh đồng cói nóng bức chắc chắn công việc không hiệu quả. Cói sau khi cắt từ ruộng lại bì bõm gánh, vác bộ lên bờ. Sau đó thì phơi khô ngay giữa bãi đất trống trên đồng. Trời càng nắng càng phải tranh thủ phơi cho nhanh khô. Nếu chẳng may gặp mưa lại vất vả hơn nhiều, tất tả lo che mưa cho cói. Những ngày thu hoạch cói, gần như ăn ngủ trên đồng ruộng... Nhìn những dãi dầu nắng mưa, chai sạn trên gương mặt người nông dân như ông Long, tôi phần nào cảm nhận được những vất vả. Sau những bó cói thơm mùi nắng, là mồ hôi không ngừng rớt trên đồng ruộng của người làm nghề.